Blognote|Just another WordPress weblog

Vrijheid van meningsuiting is één van onze klassieke grondrechten. Je hoeft er niets voor te doen, het is onvoorwaardelijk en indien nodig zal de rechterlijke macht je steunen in het gebruik ervan. Bovendien is het gratis, iets wat vele Nederlanders zal aanspreken. Maar ook zij die de Nederlandse nationaliteit niet bezitten maken van dit grondrecht veelvuldig gebruik.

Eerder is de vraag al gerezen of deze vrijheid van meningsuiting geen grenzen kent, of zij eindig is. Natuurlijk houdt iedere vrijheid op daar waar deze de vrijheid van anderen inperkt, of wanneer er sprake is van smaad of laster. Dat is iets fundamenteel anders, want de vrijheid van de door smaad getroffene blijft even sterk van kracht. Echter, de vrijheid van meningsuiting wordt toch duur betaald.

De afgelopen weken is, o.a. als gevolg van de publicatie van een scala krantenartikelen over de benepen toestand van onze nationale zorg, de discussie omtrent de kwaliteit van zorg, van hulpverleners, van veiligheid, van kostenaspecten en verzekeringssystemen in alle hevigheid losgebarsten. En dat kan ook in een land met een vrijheid van meningsuiting. Meningen, in tegenstelling tot argumenten, hoeven niet beredeneerd of toetsbaar te zijn. Je denkt het, dus je gooit het eruit. En iedereen heeft een mening, zo ook ik. En die ventileer ik alhier. Clint Eastwood zei ooit ‘Opinions are like arseholes, everbody’s got one’. Behoudens de ongelukkige subpopulatie die een distale rectumresectie heeft ondergaan is dat inderdaad waar. Er zijn in ieder geval veel meningen. Een groot deel van de bevolking is eigenaar van een blog, reageert anoniem op krantenartikelen, gilt iets op de radio, of doet dat in alle vrijheid op straat.

Het gevolg van deze vrijheid van meningsuiting is er echter wel een om bij stil te staan. Laat ik even teruggaan naar het stuk over de gezondheidszorg. Arts-assistenten overleggen te weinig met artsen, omdat zij niet uitgekafferd willen worden, onduidelijke antwoorden krijgen, het gevoel krijgen dat ze nietsnutten zijn, dat ze domme vragen stellen. En dus wordt er minder overlegd. De kwaliteit van de zorg ondervindt hiervan ernstige hinder, want onervaren zorgverleners nemen beslissingen waartoe zij niet bevoegd, niet bekwaam, niet geathoriseerd zijn. Men besluit het overleg achterwege te laten omdat een foute gedachtengang, een foute analyse, een foute conclusie iets is waarop je mogelijk wordt afgerekend. Dit is de eerste lot van afrekening dat je als hulpverlener beschoren is.

De media hebben uitgebreid bijgedragen aan deze publieke afrekening, en mening-minnend Nederland is evenmin stil gebleven. Ik lees regelmatig fora, reacties en ingezonden brieven in kranten en digitale media en direct valt het commentaar, de hoon, de woede, de afkeer, het onbegrip op. Dit is dus de tweede manier om af te rekenen met zorgverleners. Ik geef hieronder enkele voorbeelden die mij opvielen, maar gevolgd werden door honderden andere ongenuanceerde berichtjes door anonieme ongehinderden:

Dokters plegen valsheid in geschriften, houden bewijstukken achter, maken dossiers zoek. Ze liegen bij blunders en zijn doortrapt en corrupt. Dat bewijzen de 1735 onnodige doden in 21 ziekenhuizen en 30.000 jaarlijkse crepeergevallen door medische fouten. Ik word er stil van. Het is nogal arrogant te veronderstellen dat de Medische Zorg straffeloos lering zal trekken uit nutteloos geweld.

Nederland wordt een land waarin je alleen nog maar vervuld van doodsangst kunt leven: in het ziekenhuis overlijd je aan kleine slordigheidjes (menselijke foutjes)van de teveel verdiendende heren chirurgen, als er bij je wordt ingebroken komt de politie niet opdagen (ze willen zelfs liever niet dat je aangifte komt doen!).. ooit voelde ik me hier betrekkelijk veilig, maar die tijden liggen ver achter me. Een lui en onverschillig land zijn we geworden.

 Chirurgen zijn zakkenvullers.

Het is belachelijk dat de dikbetaalde chirurgen, artsen en specialisten zoveel fatale fouten maken. Wanneer bijvoorbeeld een bouwvakker een hamer van 10 hoog laat vallen op een passant staat de krant er bol van. Artsen ‘vermoorden’ elke dag 5 mensen…

Dit was toch precies wat we collectief niet wilden? Angstige dokters die niet durven overleggen en daardoor fouten maken? Toch?

Maar wie schetst mijn verbazing als ik vandaag de krant lees? Carsten de Dreu, hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de UvA stelt in NRC.next van 3 mei jl. dat Minister Klink ‘sancties zal laten volgen’ als het getal niet afneemt. Het getal is natuurlijk de inmiddels fameuze 1 op de 25 sterfgevallen als gevolg van fouten. Dit zou een derde publiekelijke afstraffing betekenen. In eerste instantie dus van de opleider of specialist, vervolgens van schreeuwend Nederand, en als laatste nog door de Minister als taak van de Inspectie. De Dreu verwijst naar de website van VWS maar doet dat niet erg precies. Zodoende ontbreekt een deugdelijke bronvermelding, waardoor ik de claim alleen maar kan accepteren als ‘hearsay’. Hier staat echter iets geheel anders, overigens ook op de website van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Dit lezende valt te verwachten dat Minister Klink juist openheid propageert, en het aantal fouten daadwerkelijk wil laten afnemen. Dus geen sancties, maar openheid en ruimte voor analyse. Als we door zouden gaan in de lijn waarin de regering precies doet wat het volk wil, komt die publiekelijke lynchpartij er alsnog van overheidswege. Laten we hopen dat de hoogste ambtenaar van het departement de keus maakt op een zinnige wijze om te gaan met fouten, de oorzaken waardoor zij worden gemaakt en de mogelijkheden deze te verminderen. En wellicht zou het goed zijn als niet alles openbaar was. Wel gekend, maar niet alles in de media. Dat kan het Nederlandse volk echt niet aan. Misschien moeten we onszelf aanleren om het principe van vrijheid van meningsuiting ook eens toe te passen als de vrijheid van meningsonthouding. Ook aan de media richt ik dit verzoek uitdrukkelijk. Want de gesloten wereld waarion artsen hun werk doen is geen arrogantie, het is angst. Angst voor publieke afstraffing die zijn weerga niet kent en niet gebaseerd is op feiten, argumenten of data. Alleen maar op die verschrikkelijke N=1 en ‘hearsay’.

 Neelie Kroes, de slecht Engels sprekende ‘European Commissioner for Competition Policy’ die met haar jacht op de ‘corporations’ tot de ‘The 100 Most Powerful Women’ van Forbes doordrong, is als doorgewinterd mededingingstijger gewend hoge boetes uit te delen. Alles natuurlijk in het kader van gelijke kansen voor de lidstaten ten aanzien van vrij verkeer van diensten, personen, kapitaal en goederen. Dat voorop gesteld. Kreeg softwareboer Microsoft halverweg 2006 een boete aan de broek van € 280,5 mln, nu zijn ‘s lands bierbrouwers aan de beurt.

Vandaag kregen Heineken, Grolsch, Bavaria en InBev uitsluitsel over het onderzoek dat naar hun vermeende kartelafspraken was ingesteld. Drie van de vier kregen een boete, aanzienlijk in hoogte verschillend. Naar het oordeel van Kroes hadden de brouwers prijsafspraken gemaakt en de bierdrinkende markt als een taart verdeeld. Dit komt voor Heineken neer op een straf van een slordige € 219 mln. Dat is zelfs voor een bedrijf als Heineken een slok op een borrel. Laten we aannemen dat de prijsafspraken ertoe hebben geleid dat de afspraken de prijs kunstmatig hoog, en niet kunstmatig laag hebben gehouden. Dat past namelijk in de grondgedachte van de economie, en is ook verwerpelijk wanneer het men de burger vraagt. Het gevolg is dat de alcoholhoudende drank moeilijker bereikbaar is geworden. Het bekostigen van bier heeft een groter beslag gelegd op het besteedbaar inkomen, hetgeen ook zo is gedurende de uren waarin het géén happy hour is. En nu meen ik mij te herinneren dat happy hours zouden moeten worden verboden, omdat deze de drempel tot alcoholmisbruik zou verlagen. Heeft Heineken met zijn handelen dan niet juist in politieke juistheid geopereerd? Waarschijnlijk wel. Ze hebben niet alleen de happy hours kunstmatig duiur gemaakt, maar de uren daarbuiten ook nog eens gelet op de volksgezondheid.

Duidelijk is dat de belangen van de een niet stroken met de belangen van de ander, zelfs niet wanneer men kijkt naar een beoogd doel. Het ziet er naar uit dat niet de uitkomst telt, maar de insteek. Oftewel, het is niet belangrijk of je wint, maar of je eerlijk speelt. Zo worden natuurlijk geen winnaars afgeleverd. Het is weer typisch Hollands. Net als het accent van Kroes. Dat is dan wel weer consistent.

In een vrije markt is een producent in staat een prijs vast te stellen waarbij aanbod en vraag elkaar kruisen. Iedereen die tussen 1996 en 1999 bier heeft gedronken van één van deze grote bierbrouwers heeft meegedaan aan die markt. Men was bereid te betalen wat er werd gevraagd, niemand is namelijk verplicht gesteld bier te drinken. Op die grond is het raar dat de zatlappen nú juist lopen te mekkeren over het feit dat het bier toen te duur was. Welnee, het bier was waard wat je ervoor betaalde, anders had je het niet gekocht.

Ik hanteer altijd de volgende stelregel wanneer ik een bepaald bedrag heb betaald voor een product of een dienst, en ik heb het gevoel dat ik ben afgezet: Wanneer je het niet nodig had, heb je sowieso teveel betaald, hoe weinig het ook was. En je hebt nooit teveel betaald als je het hebt gekocht, blijkbaar kwamen de intrinsieke waarde en de prijs overeen. Of je nu meer hebt betaald dan je buurman is niet relevant. Die doet namelijk in jouw marktanalyse, in jouw individuele nutsfunctie toch niet mee.

Op de voorpagina van de Volkskrant verscheen vandaag een artikel over een 21-jarige vrouw die overleed na een plastisch chirurgische operatie. Het overlijden vond weliswaar plaats in het UMC, maar de ingreep had plaasgevonden in een particuliere kliniek die voor de gelegenheid was gehuurd door Aestheticare. Aestheticare is een kliniek met meerdere filialen, waarvan de directeur een geregistreerd medicus is. Ook is hij daadwerkelijk opgeleid tot plastisch chirurg, iets wat niet in elke privékliniek kan worden gevonden.

 Electieve plastische chirurgie valt in het derde compartiment. Het is zorg waarvoor geen medische indicatie hoeft te bestaan, die vrijelijk bij de hulpverlener kan worden aangevraagd, zorg waarvoor een aanvullende verzekering of zelfs volledig eigen betaling noodzakelijk is, maar het blijft zorg. Wie wanneer in welke hoedanigheid zorg behoeft, is een onduidelijkheid of een angst die op vele mensen betrekking heeft. Gezondheid wordt beschouwd als een groot goed. ‘De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid’, zo stelt Art. 22 Grondwet. Als gevolg hiervan zijn tientallen wetten van kracht die o.a. betrekking hebben op de garantie, de levering, de bescherming, de bevordering, de kwaliteit, de verdeling en de begrenzing van zorg. Een uitgebreid juridisch kader beschermt ook de belanghebbenden in de zorg, waarvan patiënten, cliënten en proefpersonen een bijzondere plaats innemen.

Wanneer men spreekt over rechtvaardige verdeling van zorg wordt wel het adagium ‘from each accoring to ability, to each according to need’ gehanteerd. Dat betekent dat ongeacht de mogelijkheid zorg te kunnen kopen, er wél recht op zou bestaan. Een grotere Box 1 leidt dan tot de verplichting tot het leveren van een grotere bijdrage, zonder dat daaraan het recht op meer zorg kan worden ontleend. Het derde compartiment vormt daarop een uitzondering, daar een grotere financiële bijdrage wel strekt tot een grotere consumptie. Dus ook ‘not according to need’.

Aestheticare staat regelmatig op beauty beurzen, maar een wetenschappelijk betoog uit de kliniek is aan mij nooit voorbij getrokken. Als zorgaanbieder ‘de luxe’ heeft zij een speciaal publiek tevreden te houden, hetgeen leidt tot het stunten met prijzen en het offreren van ‘Prijsacties en aanbiedingen’, getuige de website. Op een beurs kun je zelfs een coupon winnen van € 5000,-. Afgaand op de prijslijst van deze kliniek kunnen daar wat kleine schoonheidsdefectjes mee worden weggeopereerd, of een wat grotere onderhoudsbeurt aan een enkel lichaamsdeel worden bekostigd. Onder dit laatste vallen bijvoorbeeld een kaakhoekverbreding, een venusheuvelsculptuur of een penisverdikking.

De vraag rijst of het indirect aanbieden van zorg, namelijk door het ter beschikking stellen van waardecoupons, niet op gespannen voet staat met het grote goed dat gezondheid heet. Want het ondergaan van elke medische interventie, zij het een antibioticumkuur of een grote buikoperatie, gaat gepaard met risico’s. Hieronder vallen de gebruikelijke complicaties maar ook de medische fouten waartegen de patiënt toch echt moet worden beschermd. Kan het aanbieden van een dergelijke cheque überhaupt leiden tot het niet ondergaan van een ingreep? Voor de gewone Hollander geldt toch dat het zonde is deze tegoedbon niet te gebruiken. ‘En vaak gaat het toch goed?’ hoor je de massa al denken. Is het stunten met prijzen, het weggeven van voorbehouden handelingen écht in het belang van de patiënt, of zo je wilt, de cliënt?

Het is mij niet duidelijk of de 21-jarige vrouw die vandaag is overleden electief, geïndiceerd, dan wel op een tegoedbon is geopereerd. Ik denk wel dat dergelijke ernstige en trieste situaties een nieuw licht werpen op vouchers. Een medische ingreep mag geen logisch gevolg zijn van een waardebon, doch slechts van een serieuze afweging van voor- en nadelen.

‘Durft u nog wel het ziekenhuis in?’

In Nederlandse ziekenhuizen overlijden jaarlijks 1.735 patiënten door medische fouten. Dat is 4,1 procent van alle patiënten die in ziekenhuizen overlijden. Ook lopen 30.000 patiënten er vermijdbare schade op, blijkt uit onderzoek naar medische ongevallen in ziekenhuizen.

NRC Handelsblad vraagt u op deze site of u nog wel het ziekenhuis in durft.

Vraag aan een kind of hij naar de tandarts durft. Niet gehinderd door enige kennis van zaken, onder invloed van negatieve ervaringen van anderen, bewerkt door plaatjes, boekjes en stripverhalen, beangstigd door geluiden die hij in de wachtkamer hoort zal het kind het vermoedelijk niet aandurven ‘naar de tandarts te gaan’. Maar is dit reëel?
Met een opsomming van N=1 ervaringen in de reacties alhier lijkt het kind in ons allen weer opgestaan. ‘Nee, natuurlijk durf ik niet naar het ziekenhuis, want dit en dat en zus en zo…’.

En wat is uiteindelijk het gevolg van niet durven? Niet gaan? Vaak niet. De keuze is nauwelijks rationeel te noemen. De situatie is anders dan in een pretpark. Als je niet in de achtbaan durft is er niets aan de hand. Je wordt uitgelachen door vrienden, aangespoord door vreemden, maar als je niet durft, hoef je niet. Met gezondheidszorg is het net even anders.

Angst voor het ongewisse typeert ons allemaal. Een goede complicatie van deze hele discussie is dat er een hogere drempel wordt opgeworpen tegen het eisen van niet-noodzakelijke zorg. Daar kunnen, naar het schijnt, ook dingen misgaan. Ook al ben je ‘gezond’. Dat kan de werkdruk, de betrokkenheid van hulpverleners, de complicaties wellicht ten goede komen.

‘Na anderhalf jaar dreigt het doek te vallen voor het ambitieuze televisieproject van John de Mol, Tien (voorheen Talpa).’ aldus NRC Handelsblad op 19 maart. ‘t Is spijtig. Of toch niet?

Ik heb nog nooit een programma van Talpa/Tien bekeken, er was simpelweg nooit aanleiding. Waarom? Van de aangekondigde programmering word ik niet enthousiast. Los van het feit dat een zender met iets bijzonders zal moeten komen om mij naar de televisie te trekken, spreekt het hele concept mij niet aan. Dezelfde altijd en eeuwig aanwezige bekende Nederlanders uit het B-segment geloof ik nou wel. Zodra ik ergens begin te vermoeden dat Talpa/Tien zich gaat richten op de IQ 100+ bevolking zal ik beoordelen of ik de zender neerzet op een plek die met gemak via de afstandsbediening is te bereiken.

Soaps boeien mij niet. Bekende Nederlanders boeien mij niet. Veel reclame boeit mij niet. Stupide quizjes boeien mij niet. Onzinnig gepraat over futiele onderwerpen boeit mij niet. Er zijn natuurlijk zaken die mij wel boeien, maar daar doet Talpa/Tien niets mee. Dat moet John zelf weten. Op mij rust echter niet de verantwoordelijkheid adverteerders tevreden te houden. Voor Talpa/Tien ben ik bang dat er meer mensen bestaan zoals ik. In het voordeel van Talpa/Tien is dan dat deze mensen vaak nog wel enig geduld op kunnen brengen voor de (inter)nationale voetbalcompetitie.

 Of de dreigende ondergang van Talpa/Tien te wijten is aan het eigen winstbejag, de matige uitstraling van het programma, of een media-oorlog geïnitieerd door andere commerciële zenders durf ik niet te zeggen. Van één ding mag John de Talpa zich wel wat aantrekken. Je mag je kop best wel boven het maaiveld uitsteken in Nederland. Je moet er alleen voor zorgen dat je met kwaliteit strooit, niet met geld, reclame of een zogenaamde keur aan coryfeën.

Pas heb ik een stukje ingestuurd naar de rubriek Ik@NRC.nl. Niet geplaatst op de achterpagina, wel hier op de webpagina.

De discussie over oneigenlijk bezoek aan de spoedeisende hulp van een ziekenhuis ga ik als arts wel aan. Op een zaterdagmiddag meldt zich een 35-jarige vrouw met haar moeder. De dochter is recent met medicijnen begonnen en heeft hierdoor klachten van het zenuwstelsel ontwikkeld. Na mijn vragen naar de verschijnselen durf ik een neurologische stoornis al bijna uit te sluiten.
‘U gaat mijn dochter nu nakijken?’ Ik had het lichamelijk onderzoek tevoren al aangekondigd.
‘Bekijkt u dan meteen even haar borsten, de ene is namelijk groter dan de ander.’ Na afronding van het onderzoek verwijs ik de patiënte terug naar de huisarts. Eventuele links-rechts verschillen heb ik niet weg kunnen nemen.

Vandaag las ik iets interessants. Terwijl de Zeeuwen zich vechtend tegen het water gewonnen moesten geven in de koude dagen van februari 1953, werd in dezelfde maanden de laatste hand gelegd aan een ontdekking op biologisch/medisch vlak die gerust een doorbraak genoemd mag worden: de ontrafeling van de dubbele helix-structuur van DNA. Niet dat die twee ook maar iets met elkaar van doen hebben, behalve dat het voor beide gebeurtenissen nu een halve eeuw geleden is. Of toch wel: enerzijds een moment waar de mens het tegen de natuur aflegt, anderzijds een overwinning jegens de natuur, die de eigen identiteit in al haar complexiteit moet blootgeven.

Maar worden we daar nou wijzer van? Te beargumenteren vallen twee standpunten (oké, er zijn er meer…). In de wereld van de gezondheidszorg heeft de ontdekking van de DNA-structuur geleid tot meerdere medische doorbraken. De gedachte echter dat je met de vorm van DNA, een kunst op zich, ook weer kunt komen tot nieuwe kunst is een andere. De Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag heeft een cursus genetisch ontwerpen bedacht. Nee, dat mag natuurlijk niet leiden tot dierenleed, maar ze willen daar graag blije dieren maken, iets met leuke kleuren wellicht. Wacht even dan, want in de verkiezingsperiode van afgelopen januari is ook iets over dieren gezegd, en wel door de Partij voor de Dieren, de PvdD. Zij zijn van mening dat het niveau van beschaving is af te leiden uit de manier waarop de mens met zijn dieren omgaat. Iets dat Mahatma G. in India al eens had verkondigd. Met dieren dient men niet anders om te gaan dan met mensen. Nu krijgt de PvdD echt mijn stem niet, ik eet vlees, vind bont mooi en draag leren schoenen. Maar betekent dit dan dat het hek van de spreekwoordelijke dam is en dat we mensen ook qua kleur kunnen veranderen? Dat zou me wat zijn zeg, daar gaat Art. 1 Grondwet. Iedereen mag kleur bekennen. En laten we wel wezen, we weten ook welke kleur dat dan wordt. Of we kunnen de andere kant benadrukken: als we met de dieren dit soort experimenten gaan toestaan, dan zegt dat genoeg over hoe laag we als mensen-maatschappij zijn gezakt. Dat hebben Watson en Crick vast niet zo bedoeld.